The web site was developed by
Dr. Ryszard Pankiewicz

 

 

Dębowiec, obecnie niewielka wieś położona na wzgórzu oblewanym z jednej strony rzeką Wisłoką, a z drugiej potokiem Dębownicą, powstał przy ważnym w średniowieczu szlaku handlowym wiodącym z Jasła na Osiek i Żmigród i dalej na Węgry. 

Za pierwszą wzmiankę o miejscowości można przypuszczalnie uznać przekaz o tutejszym kościele parafialnym z około roku 1346 (według innej wersji w 1328). Pierwszy oficjalny dokument pisany (15 sierpnia 1346) o posiadłości królewskiej stanowi akt przeniesienia miasta przez króla polskiego Kazimierza Wielkiego z prawa polskiego na magdeburskie. 

Początkowo miejscowość występuje w dokumentach pod nazwa Dambowdzal względnie Dambowidzal tj. Dębowy Dział, co należałoby raczej tłumaczyć jako  miejsce położone na dębowym wzgórzu. Obecna nazwa Dębowiec pojawia się w literaturze jednak znacznie później, a mianowicie za czasów Jana Długosza.

Przywilej królewski z roku 1349, który nadaje Mikołajowi z Bakowa dziedziczne wójtostwo (servum mittere cum balistam equo) wraz 8 łanami ziemi, określa miejscowość już jako civitas (in civitate regia Dambowdzyal), aczkolwiek w odniesieniu do samych mieszkańców posługuje się niejednolicie określeniem cives et cmethones względnie cives et incolae. Z 1367 roku pochodzi wzmianka o Hanko zw. Weys. jako o byłym wójcie Dębowca. W 1367 roku miasto zostaje zwolnione od ceł królewskich w Wojniczu. W 1394 Mikołaj z Bakowa - określony w dokumencie jako wójt de Dambowdzal - sprzedaje wójtostwo Mikołajowi ze Sławkowic, a następnie stanowisko to obejmują Henko de Robirstein i w 1416 Mikołaj z Gręboszowa". Z tego też okresu pochodzą wzmianki o dwóch osobach na dworze królewskim pochodzących z Dębowca, a mianowicie kuchmistrzu królowej Zofii Wybersztynie de Dambowyecz (1461) i sekretarzu Jana Długosza Krzysztofie de Dambowyecz (1467). 

W 1489 roku Jakub Bogdanski sprzedaje wójtostwo Dobiesławowi z Kurozwęk, po czym przechodzi ono w ręce Jana Wielopolskiego i następnie Jana Gromnickiego (1493), któremu to Jan Wielopolski za zezwoleniem królewskim zamienił wójtostwo na sołtystwa w Gromniku i Golemkach; Wielopolski oprócz Dębowca miał w dzierżawie także przyległe Łazy, Majscowa, Zarzecze i Wolę. Wójt rządził początkowo przy pomocy ławników, obok których z czasem w miarę wzrostu różnego typu obowiązków administracyjnych i handlowych powstała rada miejska,  traktowana zazwyczaj jako jego zasadniczy organ przyboczny.

W roku 1474 Dębowiec zostaje w czasie najazdu wojsk węgierskich Macieja Korwina spalony. Pod koniec XV wieku w Dębowcu założono podziemne wodociągi i gliniane rury kanalizacyjne. W 1528 roku król Zygmunt Stary sprzedaje  miejscowość (z prawem wykupu) Marcinowi Myszkowskiemu, w wyniku czego starostwo przechodzi w ręce rodziny Myszkowskich. W latach 1545-1764 starostwo dzierżawią rodziny Tarłów ze Szczekarzowic, Mniszchowie z Sanoka i Siemieńscy ze Sławczyna. 

Na skutek licznych zatargów pomiedzy starostami a mieszczaństwem mieszkańcy otrzymują przywilej potwierdzający zwolnienie od pańszczyzny, zaś król Jan III Sobieski nadaje miastu przywilej trzech jarmarków. Po groźnym pożarze w 1626 roku miasto zostaje nawet zwolnione na cztery lata od wszelkich podatków, tym niemniej powolny spadek znaczenia miasta staje się już coraz bardziej zauważalny. Szczególnie dotkliwy okazuje się zwłaszcza najazd w roku 1657 sprzymierzonego z królem szwedzkim Karola Gustawa księcia Siedmiogrodu Jerzego Rakoczego. 

Pewne ożywienie daje się zauważyć dopiero w drugiej połowie XVIII wieku, kiedy coraz większą rolę jako źródło utrzymania mieszkańców zaczyna odgrywać rzemiosło. Jednocześnie pogłębia się ostry konflikt miasta ze starostą Wojciechem Siemieńskim, którego samowola dotkliwie daje się we znaki mieszkańcom. Ostatecznie sąd referendarski wydaje surowy wyrok na chłopów z okolicznych wsi, którzy czynnie wystąpili przeciwko staroście. 

W 1764 roku na mocy przywileju Stanisława Augusta dzierżawę otrzymuje kasztelan lwowski Antoni Morski, w 1766 podczaszy horodelski Antoni Deboli (Debeaulieu), a w 1770 roku Maksymilian Zborowski. W ręku rodziny Zborowskich dobra dębowieckie pozostały aż do roku 1861, kiedy to przejął je Józej, a po nim Antoni Zubrzycki. W 1871 dobra dębowieckie przechodzą w ręce Mieczysława Jordana Stojowskiego i około 1880 Floriana Ziemiałkowskiego, po którego śmierci jego żona Helena Oksza-Ziemiałkowska dokonała w latach 1891-1892 parcelacji majątku. 

W latach 70-tych XIX wieku nasiliły się w związku z coraz poważniejszymi  problemami gospodarczymi w regionie wyjazdy do Ameryki, najpierw do Brazylii, a następnie - na przełomie XIX i XX wieku - dochodzi do wręcz masowej emigracji do Stanów Zjednoczonych, głównie o charakterze czysto ekonomicznym. Dębowiec wystawił w Galicji jako pierwszy kontyngens wychodźczy liczący 97 osób. Nierzadko pośpiesznie wysprzedawane mienie nabywali w znacznej części prawie za bezcen obcy przybysze, którzy w znacznym stopniu wyparli miejscową ludność, która stanowiła odtąd wyraźną mniejszość. Stare nazwiska stopniowo ustępują, a nawet niekiedy znikają całkowicie, a na ich miejsce pojawiają się nowe, nieznane dotąd w tym rejonie.

Część spośród wyjeżdżających zdołała się jednak dorobić i po powrocie do kraju kupowała domy i ziemię. Wielu z nich kształciło swoje dzieci i poprzez fakt posiadania znacznych zasobów gotówki, przechowywanych  w dwóch miejscowych kasach pożyczkowo-oszczędnościowych, przyczyniła się do krótkotrwałej zmiany charakteru miasteczka. Większość jednak pozostała za oceanem i radząc sobie w nowych warunkach ze zmiennym szczęściem nierzadko utonęła w morzu obcych narodowości i próbując się za wszelką cenę przystosować do nowych kulturowo i narodowo warunków np. zmieniając bądź przekształcając nazwiska, utraciła często nie zdając sobie z tego sprawy własną tożsamość. Szczególnie trudna była sytuacja wychodźców do Brazylii, gdzie tamtejsze władze - inaczej niż w Stanach Zjednoczonych, gdzie przybysze z Dębowca przybywali raczej w zwartych grupach głównie do New Bedford i Chicopee w stanie Massachusetts - od początku zgodnie z ówczesną polityką emigracyjną rozdzielały transporty i separowały poszczególne grupy etniczne. Pomimo tych trudności niemała ich część - zwłaszcza spośród wychodźców do Stanów Zjednoczonych - utrzymywała przez lata głównie listowny kontakt z najbliższymi i ponadto wspomagała finansowo w miarę swoich możliwości pozostałych w kraju krewnych i bliskich.

Po I wojnie światowej Dębowiec utracił ostatecznie status miasta. Obecnie mieszka w miejscowości około 1650 osób. 

 

classics resources | search | pomoerium | journals | books | bibliographies | etexts | private