The web site was developed by
Dr. Ryszard Pankiewicz

 

Linia galicyjska, a ściślej dębowiecka Pankiewiczów wprawdzie nie posiada na obecnym etapie poszukiwań ostatecznie ustalonego związku z jednej strony z linią podlaską a z drugiej strony ukraińską, nie ulega jednak wątpliwości, iż zarówno linia ukraińska jak i podlaska wywodzi się - podobnie jak i Pankowiczów - od litewskich Ginwidów (a pośrednio według ks. Macieja Stryjkowskiego poprzez Hurdę syna Ginwiła z książęcego rodu Giedrojciów), tak więc ich korzenie  sięgają najprawdopodobniej jeszcze początków państwowości litewskiej w XIII bądź w XIV wieku. Najstarsza zachowana wzmianka o nazwisku Pankiewicz pochodzi z roku 1480 i dotyczy terenu krzemienieckich Pankowiczy (Wołyń), a także  niewiele późniejsze z Sandomierszczyzny i Kowieńszczyzny na Litwie. Jako szlachta rodowa Pankiewicze posługują się od 1486 roku herbem Trąby, odmiana Radziwiłł, a ponadto od roku 1590 jej przedstawiciele osiadli w okolicach Lidy i Kowna herbem Pobóg, a w okolicach Mińska litewskiego od 1846 roku herbem Ostoja.

Nazwisko Pankiewicz wzmiankowane w późniejszych herbarzach nie pojawia się w zestawieniu rodzin posługujących się herbem Trąby w Herbarzu Kaspra Niesieckiego (IX, 105/106), w którym występuje natomiast nazwisko litewskich Radziwiłłów, możnych protektorów podlaskich Pankiewiczów. Podobnież i u Bartosza Paprockiego (Herby, 606-610), który wszakże mając świadomość, iż jego lista jest niepełna wyraźnie zastrzega się, iż „Inszych domów [tzn. rodów] wiele jest w różnych województwach, o których przez dalekość wiedzieć nie mogłem“. Jednoznacznie łączy przy tym historię herbu  w ramach swojej opowieści o Jordanach, Stojowskich, Brzezińskich, Winarskich, Miękickich, Falczewskich, Sośnickich i Kolnickich, czyli najstarszych rodach posługujących się według tradycji herbem Trąby z południowymi ziemiami ówczesnej Rzeczpospolitej, a zwłaszcza  z Podgórzem, z ziemią krakowską, sandomierską, przemyską i kaliską. Wydaje się to korespondować z faktem, iż po zajęciu przez Wielkie Księstwo Litewskie w XIV i XV wieku najpierw Podlasia, a następnie Rusi Białej i Kijowskiej oraz Wołynia, doszło do wzmożonego osadnictwa litewskiego na ziemie południowo-wschodnie Rzeczpospolitej Obojga Narodów.

W spisach urzędników Wielkiego Księstwa Litewskiego tudzież w najstarszych metrykach litewskich pojawiają się aż do początku XVIII wieku sukcesywne wzmianki o Ginwidach bądź Ginwidach Pankiewiczach, jak np. o Jakubie Andrzeju Ginwidzie Pankiewiczu, stolniku i podstarościm pińskim w 1665 r.  czy Konstantym Kazimierzu Ginwidzie Pankiewiczu z roku 1680-1681. Na litewskie korzenie Pankiewiczów zdaje się pośrednio wskazywać fakt, iż najstarsi znani przedstawiciele obu linii, tzn. podlaskiej i ukraińskiej, a zatem z jednej strony Pankiewiczów z Podlasia, a także Pankiewiczów z powiatów kowieńskiego, lidzkiego, krzemienieckiego i wreszcie sandomierskiego, a z drugiej strony przedstawiciele Pankiewiczów na Rusi Białej i Ukrainie oraz z powiatów owruckiego i kijowskiego, posługujący się już wyłącznie nazwiskiem Pankiewicz i potwierdzeni w źródłach XVI wieku przynależą w istocie genealogicznie rzecz biorąc do tego samego pokolenia. Z kolei na Rusi Pankiewicze pojawiają się w I połowie XVI wieku i posiadają początkowo Niszkowice, Budzak, Zercewic, a następnie nadane w latach 1546-1549 Tryhubowszczyznę i Turdieniewszczyznę.

W 1630 roku Radziwiłłowie podlascy nadają Janowi i Andrzejowi Pankiewiczom około 170 hektarów ziemi w południowo-wschodniej części Puszczy Knyszyńskiej (późniejsza Bobrowa). Według dokumentów parafialnych kościoła św. Piotra i Pawła w Zabłudowie, zamieszkali w Bobrowej Pankiewicze byli średniozamożną szlachtą, nie zajmującą się rzemiosłem, handlem i wyszynkiem - zgodnie z obowiązującym wówczas na mocy konstytucji sejmowych z roku 1550 i 1609 zakazem wykonywania przez szlachtę niektórych zawodów. Stopniowo uległo to zmianie na początku XVIII wieku, kiedy ogólne pogorszenie społeczno-ekonomicznej sytuacji i znaczenia tych ziem na skutek licznych wojen i powstań, a zwłaszcza przemarszów wojsk i kontrybucji, i w końcu zmiany granic, w decydującym stopniu przyśpieszyło ubożenie ludności i doprowadziło w konsekwencji do nasilenia emigracji w głąb Polski, w pierwszej kolejności na pobliskie Mazowsze, a także do przeżywającej wówczas pewne ożywienie gospodarcze Małopolski. W samej Bobrowej pozostały w 1809 roku z licznych onegdaj Pankiewiczów już tylko dwie rodziny, zaś rodowy majątek włącznie ze starym młynem i okolicznymi ziemiami skonfiskowano ostatecznie w ramach represji popowstaniowych przy okazji wprowadzania Ukazu uwłaszczeniowego w roku 1864.

Trudna bliżej do określenia liczba byłych konfederatów barskich i uczestników kolejnych powstań z Podlasia i Litwy, w tym i Pankiewiczów, szuka schronienia szczególnie licznie na Podkarpaciu, w dawnym starostwie królewskim Dębowcu, założonym jeszcze w XIV wieku przez Kazimierza Wielkiego, mieście bliskim Radziwiłłom i Mniszchom, i zamieszkuje u bliższych i dalszych krewnych bądź też osiedla się na stałe - nierzadko za cichą aprobatą władz austriackich - i żeniąc się wchodzi w związki z przedstawicielami miejscowego mieszczaństwa i  kupiectwa. Przymuszeni zaistniałą sytuacją znajdują oni najczęściej zatrudnienie w handlu i chałupniczej produkcji rzemieślniczej, zwłaszcza tkackiej, ale zarazem podkreślając przy każdej okazji swoje pochodzenie oraz status wolnych obywateli i pielęgnując tradycję próbują zachować swój dotychczasowy tryb życia nadal nosząc broń i oficjalnie biorąc udział w ćwiczeniach wojskowych w ramach tzw. dębowieckiej gwardii narodowej.

Biorąc pod uwagę zarówno różnego rodzaju dane pośrednie jak i dawne podania rodzinne można zatem przyjąć, iż linia dębowiecka Pankiewiczów -  przybyła do Dębowca przynajmniej w dwóch falach i źródłowo potwierdzona w najstarszych zachowanych aktach parafialnych  kościoła św. Bartłomieja z roku 1736, wywodzi się najprawdopodobniej z Podlasia, zwłaszcza, iż jak dotąd brak jednoznacznych danych o istnieniu bezpośrednich związków linii dębowieckiej z linią ukraińską. Dodatkowo wydaje się to potwierdzać fakt, iż znani przedstawiciele Pankiewiczów z Ukrainy i Białej Rusi już na przestrzeni XVI wieku ulegli w znaczącej części rutenizacji względnie ukrainizacji (aczkolwiek w tym ostatnim przypadku zjawisko przybiera na znaczeniu dopiero w XVIII wieku, a następnie odżywając na nowo w końcu XIX i w XX wieku) i stosunkowo szybko weszli w bliskie związki najpierw z ruskim bojarstwem, a następnie z ukraińską szlachtą oraz rosyjskim ziemiaństwem, jak wskazuje na to np. historia Pankiewicza nieznanego imienia z Czernobyla (około 1546 roku), ożenionego z córką Skumima Tyszkiewicza i Marianny Meleszkówny.

Oprócz Dębowca Pankiewicze zamieszkiwali - aczkolwiek już nie w tak zwartej postaci - także w Głębokiej i Felsztynie w okolicach Sambora, ukr. Sambir (ok. 50 km na wschód od Przemyśla) nad rzeką Dniestr, przynajmniej od drugiej połowy XVIII wieku, skąd prawdopodobnie na przełomie 19 i 20 wieku z nieznanych bliżej powodów przenieśli się w okolice Sanoka do Dobrej Szlacheckiej (na północ od Sanoka), a ponadto do Brzeżawy, Rudawki i Malawy, skąd zostali w 1947 roku wysiedleni na ziemie zachodnie lub północno-wschodnie w ramach tzw. akcji Wisła  bądź wyemigrowali do USA i Kanady.

Linia dębowiecka zasiedziała na pograniczu łemkowszczyzny przez wieki opowiadała się z kolei do tradycji polskiej, dając temu wyraz m.in. poprzez popieranie i aktywny udział w konfederacji barskiej, wojnach napoleońskich i powstaniach narodowych; podobne nastawienie cechuje linię podlaską Pankiewiczów, początkowo blisko związaną - zapewne także poprzez koneksje rodzinne - z Radziwiłłami, i której przedstawiciele, nie chcąc zapewne wracać na będące pod rosyjskim zaborem Podlasie osiedlają się w Dębowcu wraz z innymi powstańcami najpierw po upadku konfederacji barskiej, a następnie w kilku etapach w dobie represji popowstaniowych. Pewne znaczenie mogła przy tym odegrać obecność w Dębowcu najstarszej fali migracyjnej Pankiewiczów, głównie zubożałej i niespokojnej szlachty kresowej, przybyłych tutaj w drugiej połowie XVII wieku. W tutejszych aktach parafialnych tudzież w księdze wójtowsko-ławniczej Dębowca z lat 1704–1733 przechowywanej na Wawelu pojawiają się wielokrotnie wzmianki o braciach Michale (zm. ok. r. 1760) i Pawle Pankiewiczach (w najstarszych dokumentach w formie Pankowic), których ojciec nieznanego imienia (zm. ok. r. 1730) osiedlił się w Dębowcu najprawdopodobniej jeszcze u schyłku XVII wieku. Od tegoż Michała Pankiewicza ożenionego z Marianną Pawłowską, córką Jana, i ich czterech synów, Łukasza, Wojciecha, Stanisława i Wawrzyńca, oraz Pawła ożenionego z Marianną nieznanego nazwiska, i ich trzech synów, Józefa, Tomasza i Sebastiana, wywodzą się do czasów powstań praktycznie wszyscy przedstawiciele dębowieckich Pankiewiczów.

classics resources | search | pomoerium | journals | books | bibliographies | etexts | private